۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ ” دهلاقه “
فۆتۆبلاگی ” دهلاقه ”
وێنهکانم لێرهدا دائهنێم.
۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ ئیش!
ئیمشهو به ناو وتهبێژی حوکوومهتی ههرێم! له یهکێ لهو چهندین کهناڵه خۆڕایییه کوردییه به دیمهنێک که زۆر له گیرۆدهی ماده بێهۆشکهرهكان ئهچوو، رێک وهکوو ساختهچییهکی دۆشاوفرۆش دانیشتبوو باسی میدیا و ئازادی ئهکرد! هیوادارم نهتاندیبێت! ئهی لهعنهت لهو خاکه، چڵکنی وا ههڵدێنێ! تف لهو وڵاته ئهمانه بهڕێوهی ببهن! سڵاو له مهستهراوهکانی مزگهوتی “نهبی” و “داسێران” و … که بۆگهنی ئهمانی لێ نییه و پیاو به ئیشتیهای خۆی به دهرگهکانیهوه ئهنووسێت! ئهو ئاڵایه ئهمانه ههڵگری بن ئهگۆڕمهوه به تا گۆرهوییهکی دڕاو!
۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ ئهم کوردییه!
یهكهم:” چوارده – پانزه ساڵ پێش ئێستا و دهمهو ئێوارهیهکی چۆڵ و بێدهنگی تایبهت به ئهو وهختهی چواڕای “بایهوه” ی مهریوان، کوڕێکی لاو به شهرواڵێکی لی و کراسێکی ملیوانهکهروێشکییهوه هاته لای خۆم و هاوڕێیهکم که له لای داربهرقێکدا خهریکی قسهکردن بووین!
- کاکه سڵاو!
- کوره عهلهیکوموسسهلام!
- کاکه له کوێ ” دینار ” ئهکڕێننهوه!!!
- ئهی هاوار! کابرا بازاڕی ” دینار فرۆش ” هکانی مهبهست بوو! ئهو بیستبووی که ” کڕین ” لای ئێمه ” سهندن ” ی لای خۆیانه! بهڵام نهیئهزانی ” کڕاندنهوه ” مانای ” کڕین ” نادا! رزگار سهری نا سهری و پرسی: باشه مهگهر ” دینار ” شووتییه که بیکڕێنیتهوه!
دووههم: ” فهرزاد ” ههمیشه به نیوه شۆخی و نیوه راستهوه به هاوڕێ ” سنه ” ییهکانمانی ئهوت:
- پیاوی باش بن نامهوێ له گهڵما به سۆرانی کتێبخانهیی! بدوێن!
- باشه فهرزاد بۆچی؟
- کوره کاکه به خوا هێنده به ناههق زۆر ئهکهن له خۆیان که سێ-چوار رۆژ جهمام ئهکهون و مانوویهتییان دهرناچێت!
سێههم: ” لوقمان ” ی “سهی عهباس ” ی هاوسێمان جارێک تهقهی دا له دهرگه و وتی:
- چهسپی ” کهوه ” م ئهوێ!
- “لوقمان” گیان چهسپی کهوه چۆن چهسپێکه!
- ……..
دیسان هاوار! ئێمهی مهریوانی یهکێ له رهنگهکان به ” کهوه ” ناو ئهبهین و “لوقمان”ی خهڵکی ” کۆماسی ” به کهوه ئهڵێ ” ئاوی ” ! ئهو چهسپی ئاوهکی ئهویست و هات به سۆرانی ئێمهیی بدوێت! وای زانیبوو ئهو ” ئاوی ” یه رهنگه و ئهبێ بیکات به ” کهوه ” ی ئێمه!
چوارهم: دی بێ و ببه به رووناکبیر و داوا له حوکوومهت که که زاراوهیهک بکات به فهرمی! جوابی ئهوانهی ژوورهوه ئهبێ به چی؟؟؟!
۲۵ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ سیدی زنده”!
یهکهم: کوڕهکه لاوه! شهرواڵ له پێ و کیف له شان! به سهر توورهکهکهیهوه نووسیویهتی: “سیدی زنده”!
کهسێک لێی ئهپرسێ: یانێ چی؟ وهڵام ئهداتهوه: سهدتمهنم پێ بده با حاڵیت کهم! به زاراوهی بهین سنه و کرماشان قسه ئهکات! سهد تمهنهکه وهر ئهگرێت و سهر توورهکهکه ئهکاتهوه و به خاوهن سهدتمهنهکه ئهڵێت دهستی پیا که و شتێک ههڵبژێره! کابرا لهته کاغهزێک دهر دێنێ! به سهریهوه به خهتێکی نابار بووسراوه: مهرزییه!
کوڕهکه دهس ئهکات به خوێندنی گۆرانییهکی نهمر مهرزییه!
- له یارهوه، له شۆخ و شهنگی پارهوه … ئێئئئئ! کاکه ” ئیعتبار ” ت تهواو بوو! شارژی ئهکهیتهوه!
- چۆن!
- سهد تمهن ههر بهش ئهوهنده ئهکات!
- یهکێتر ئهپرسێت: باشه ئهم “سیدی زنده” یانێ چی!؟
- کاکه باشه مهگهر ئێوه ماهوارهتان نهدیوه!؟ منیش ” زنده ” ئهخوێنم بۆتان! وهکوو ئهوان!
- وه بهم جۆره خهڵک بۆ رابواردن نۆبه ئهگرن که پارهکه بدهن و دهس بکهن به ناو توورهکهکهدا! حهیف دووربینهکهم پێ نییه!
- دووههم: ئهم کهژاڵ ئهحمهد و کوردی لاتین نووسینه یهک له یهک بێتامتر و نابارترن!
۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ ” ههورامان ” ” واتیکان ” نییه!
- یهکهم: زۆرینهی گرفتهکانی کورد خۆماڵین! گهورهترین زهبرهکان ههموو ساتێ له لایهن خۆمانهوه به خۆمان گهییوه! یهکێ له تایبهتمهندییهکانی نهتهوه زهحمهتنهکێشه زۆرویستهکان لابردنی باری بهرپرسایهتی له سهر خۆ و داسهپاندنی به سهر ئهوانیتردایه!
- دووههم: دوایین بهرنامهی ” هانهڕهنگینه”ی رۆژ- تی ڤی به وتوێژهکهوه دهستی پێکرد که بۆ منی ههورامیزان جێگهی مهترسی بوو! به داخهوه به هۆی خۆ به کهمینهزانی! برایانی ههورامی بهشێکیان کارێکیان کردووه که بۆچوونی بهشێکی سۆرانییهکان بهرانبهریان بۆچوونێکی گوماناوی بێت! ئهمه و هێندێ شتیتر بوونهته هۆی دوور کهوتنهوه و خۆ به سهربهخۆزانینی ههورامی و سۆرانی و ئهمه پشتی بزاڤی رووناکبیری و ههقخوازی بهشێکی ناوچه کوردستانییهکانی شکاندووه! بۆیه ئهمڕۆ بیستنی بیرۆکهی پڕمهترسیی ” زمانی ههورامی ” ! و ” زمانی کوردی ” !!! و جیاوازییان له گهڵ یهکدا و یهکنهبوونی سهرچاوهیییان شتێکی زۆر سهیر نییه! نهگریسیی ئهم بۆچوونه مناڵانه و تراوه لهوێدا زۆرتر دهر ئهکهوێت که خاوهنهکهی بۆ سهرخستنی ئهم بیره باوهعهمره باوهش به ههر لایهکدا ئهکات که خۆی سهرخات چون ” کورد” که زمانهکهی جیاوازه ئهبێ رهگهزیشی جیاواز بێت! ” ههورامان ” “واتیکان” نییه! باشتریش وایه ههڤاڵانی هێژایش متمانه به ههر کهس نهکهن و مایکرۆفۆن به دهست ههر کهسهوه نهدهن! ” قهندیل ” سروودی یهکێتی پێویسته!
۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ تهقه و تهقهمهنی!
رۆژی پێنجشهممه گوێم له تهقهی تفهنگ بوو! نهمئهزانی بۆچی؟! ئیمڕۆ کاتێک یهکێک له خوێندکارهکانم دی که پووکهی فیشهکێکی تهقیوی کردبوو به کهرهسهی نووسین، پڕ خۆشحاڵ بووم! چ ” تضاد ” ێکی شیرین! کوشتن و له دایک بوون! یهکێک له وانهکانی منداڵان دهرسێکه که تێیدا له گهل تهقه ق تفهنگ ئاشنا ئهبن و ئهو رۆژیشه بردوونیاته دهرهوه که فێری تهقهیان بکهن! وێنهیهکم گرت!
۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷
◄ تريلوژي «دولت سخنراني»!
ئهم نووسراوهم به لاوه هێنده جوان بوو که دڵم نههات ئێوهیشی لێ ئاگادار نهکهم!
احمد پورنجاتي *
شهروند امروز – ۷ اردیبهشت ۸۷
خطابههاي آتشين، سربستهگوييهاي پچپچانگيز، خط و نشان كشيدنهاي پايانناپذير، همراه با چاشني هورا كشيدن و افشا طلبيدن؛ اين است كليشه تخطيناپذير و تكرارشونده «دولت سخنراني»! جهان، نهتنها در گذشته، بلكه امروز نيز دستاويز و بازيچه اراده و تصميم و عمل رهبراني بوده است كه «خطابه» را همچون «شاهكليد» يا «ابزار تردستي» يا «فوت و فن كاسهگري» نه فقط براي امرار معاش، بلكه براي استمرار مديريت بر جامعه به خدمت گرفتهاند. موجوديت «ملكول» دولت سخنراني بستگي تمامعيار به «عنصر» سخنراني دارد و بي آن، انگار هيچ نيست جز چند قطره آب يا چند حباب، گاز!
تريلوژي (سهگانه) دولت سخنراني:
آيين دولت سخنراني را «سهگانه»اي تشكيل ميدهد بسيار مشهور و عوامفهم:
０- «وعده» به جاي برنامه
１- ۲- «ناسزا» به جاي نقد
２- ۳- «قربانصدقه» به جاي مشاركت
مولفه يا اپيزود نخست:
«دولت سخنراني» تا بخواهي وعده ميدهد، هر روز بزرگتر و شگفتانگيزتر از ديروز، بيهيچ خستگي و خجالت از ناكامي! برعكس، براي جبران بدعهدي خود درباره وعدههاي پيشين، به سر دادن وعدههايي بزرگتر، فريبندهتر و وسوسهانگيزتر ميپردازد. وعدههاي «پسين» پيدرپي فربهتر از وعدههاي «پيشين» رخ مينمايند.
اما دريغ از يك ذره «برنامه». همه چيز موكول به اندرون خلاق و يكهتاز اراده بيچون و چراي «شخص» دولت سخنراني است. مگر نه اينكه «ارائه برنامه» هزاران دنگ و فنگ دارد؟ تخصص ميخواهد، به تمكين از نظر كارشناس و اهل فن الزام ميكند، برخاسته از انديشه و پژوهش و امكانسنجي علمي و عقل جمعي است! و اين همه به هيچ روي با ذائقه و مزاج «دولت سخنراني» سازگار نيست.
از اين گذشته «برنامه» اگر به واقع برنامه باشد، قابل سنجش و نقد و ارزيابي و اصلاح است و اينها يعني فراهم شدن زمينه مزاحمت در اتوريته دولت سخنراني! در حالي كه «وعده» را جز «سر خرمن» نميتوان سنجيد كه آن هم تا زمانش سررسد خدا بزرگ است، به وعدهاي ديگر چارهاش ميتوان كرد. «سر خرمن» نشد، به «سيلو» و آن را نيز اگر دست نداد به «واردات» حواله ميشود داد!
فهرست وعدههاي خستگيناپذير و تكرارشونده «دولت سخنراني» را پاياني نيست، تا چه وقت؟ تا هست!
آيا هيچ «وعدهاي» در «دولت سخنراني» جامه عمل نميپوشد؟ چرا! از قضا برخي وعدهها، خيلي زود، خيلي نزديك، به گونهاي انقلابي و غرورانگيز! و البته همراه با تشريفات لازم براي تنوير افكار عمومي، عملي ميشوند. اما اينگونه «وعدههاي تحققيابنده» همگي از جنس موضوعات «عاطفهبرانگيز» و «عيارپسند» و «رابينهود مآبانه» است، به كار جلب و جذب دلهاي خسته و بيپناه عوام ميآيد. اجابت درخواست اهالي يك روستا براي تاسيس يك مركز درماني يا يك مدرسه، پاسخ به عريضه يك دختر خانم شهرستاني همراه با اهداي يك دستگاه چرخ خياطي يا كامپيوتر، عزل يك مدير دونپايه يا ميانپايه در پي درخواست و شكايت برخي از مردم، بخشودگي تعهدات قانوني يك صنف يا قشر و مواردي از اين دست! «وعده» به مثابه يكي از سه عنصر اصلي «دولت سخنراني» همواره بخش مهمي از فرآيند رابطه دولت – ملت را تشكيل ميدهد، هرچند به تناسب اوضاع و احوال و به ويژه با توجه به روند فراز و فرود «دولت سخنراني» سهم آن در مقايسه با دو عنصر ديگر، يعني «ناسزا» و «قربان صدقه» تغيير ميكند.
مولفه يا اپيزود دوم: پيشنياز راهبرد «دولت سخنراني» براي وعدههاي آنچناني، «ناسزاگويي به دشمنان موهوم» است. ادبيات مورد استفاده در چنين دولتي سرشار از واژههاي «شيطاني» و «نفرتانگيز» و «غيرتآفرين» و «مسووليتآور» است!
آيا وقتي واژه «دزد» يا «خائن» يا «فاسد و مفسد» را ميشنويم، احساس كراهت و نفرت نميكنيم؟ به رگ غيرتمان برنميخورد؟! براي مجازات چنين جرثومهاي چراغ مسؤوليت در وجودمان روشن نميشود؟! آيا به كسي كه در پي نابودي چنين موجوداتي است دست مريزاد نميگوييم؟! و سرانجام، آيا براي هر ناسزاگويي نسبت به چنين موجوداتي، كف و تكبير تاييد و همدلي سر نميدهيم؟!
«ناسزا» در واقع عنصر «اقتدار» را در «دولت سخنراني» به نمايش ميگذارد.
اما از سوي ديگر، هيچ ذرهاي از «نقد» جايي در دولت سخنراني ندارد. چرا؟ چون «نقد» مستلزم شفاف سخن گفتن است در حالي كه «ناسزا» تنها در بستر مبهمگويي به كار ميآيد. با آنكه راهبرد «ناسزا» در دولت سخنراني نقش مهمي دارد اما به دليل ماهيت افشاگرانهاش گاه همچون «تيغ دولبه» عمل ميكند. از يك سو سرانجام معلوم خواهد شد كه بسياري از ناسزاها به دشمنان موهوم، بيجا و ناروا بوده است و از سوي ديگر سيطره ادبيات ناسزا، سرانجام دامنگير دولت سخنراني هم خواهد شد. در چنين وضعيتي، راه چاره خطرناكتري را در پيش ميگيرد و آن برخورد خشن و بگير و ببند است در برابر هرچه كه رنگ و بوي ناسزاگويي نسبت به دولت سخنراني داشته باشد. اختناق و انسداد، حنظل تلخ اين شجره خبيث يعني ناسزاخويي و ناسزاگويي است.
مولفه يا اپيزود سوم: نه «وعدههاي پوچ» و نه «ناسزاهاي موهوم»، نميتواند بار «دولت سخنراني» را براي هميشه نزد افكار عمومي بار كند. مولفه سوم، «قربان صدقه» و تكرار مراتب نوكري و خاكساري و فروتني و آمادگي براي پاكبازي و حتي «فدا شدن» به خاطر مردم است كه سهگانه دولت سخنراني را تكميل ميكند. در حالي كه كمترين مجالي براي مشاركت مردم، البته به گونهاي نهادينه و غيرتبليغاتي و موثر، در روند اداره امور در «دولت سخنراني» فراهم نيست و اگر هم باشد بسيار ناچيز و كماهميت است، اما در عوض، بيتالغزل خطابههاي «دولت سخنراني» ارج نهادن به واژه مردم و ابراز احترام و عزت و پيزرهاي خشك و خالي نسبت به آنان است. چه هنرپيشگيها و نمايشها و حتي خرق عادتها كه براي اثبات اين راهبرد «قربان صدقه»، در دولت سخنراني، ظهور ميكند! يكي از ديگري شگفتانگيزتر، جذابتر!
اينك وقت آن رسيده كه «تريلوژي دولت سخنراني» را در دو عرصه روانشناختي و معرفتشناختي مورد ارزيابي قرار دهيم. به باور من، «دولت سخنراني» محصول يك فرآيند دوگانه است. ريشه از «شخصيت» و شاخه از «نگرش» گرفته است. به لحاظ تحليل روانشناسانه، شخصيت «دولت سخنراني» آگرانديسمان شده شخصيت دوران كودكي اوست اما دوراني سرشار از خواستههاي فروكوفته و بيپاسخ مانده و گاه تحقير شده و از بازي محروم مانده! اين شخصيت، در بزرگسالي به جبران آن كودكي حرمانزده، ميكوشد و مهمترين انگيزهاش بازتوليد آن دوران است اما در راستايي معكوس.
به لحاظ معرفتشناسي نيز «دولت سخنراني» احساس پيامبري ميكند، دچار منجيمآبي ميشود، باورهاي خويش را حقيقت مطلق ميانگارد و از اينكه ديگران به او ايمان نميآورند هم تاسف ميخورد، هم عصباني ميشود و هم تكفير و مجازات را روا ميداند.
رفتار و منش «دولت سخنراني» بسيار شبيه رهبران فرقههاي مذهبي البته از نوع سنتيك (مصنوعي) است.
جهان و بشريت بارها تاوان ظهور و جولان «دولت سخنراني» را داده است. چه ترحمانگيزند مردماني كه در چنبره باور و دلدادگي اين راهيان تباهي و ظلمت گرفتار ميشوند.
تنها اسطرلاب رمزشكن و باطلالسحر اين هيولا، تجويز و ترويج عقلانيت و محاسبه سود و زيان و نيز پرسشگري و احتجاج بيپروا در جامعه است «تا سيهروي شود هركه در او غش باشد».
